“Shareholder” of “Stakeholder” model?

Met de nakende sluiting van de Ford
fabriek te Genk en het domino effect waarmee de hele provincie Limburg op
economisch vlak getroffen wordt, is er weer een mooi voorbeeld bij van de
gevolgen van het “shareholder” model. Dit Anglo-Amerikaans economisch model
schrijft voor om de winst ten behoeve van de aandeelhouder te maximaliseren.

Deze bedrijfsfilosofie vertaalt
zich dan ook in het beloningssysteem en de strategie die tot dergelijke
drastische beslissingen leidt. Het is namelijk zo dat het topmanagement van
dergelijke bedrijven vooral beloond wordt, wanneer de winst voor de
aandeelhouders maximaal is. Het geeft de aanleiding tot een strategie die
vooral op de kortere termijn focust en die heel veel aandacht heeft voor het zo
laag mogelijk houden van de kosten. Minder kosten betekent immers meer winst
voor de aandeelhouders.

Wanneer werknemers in dergelijk
systeem als een kost aanzien worden (en dat gebeurt zo in heel veel
ondernemingen), is het dan ook logisch dat het sluiten van een fabriek eigenlijk
als winstgevend kan aanzien worden. Tenminste als je dit op een korte termijn
bekijkt en als de productie niet zijn gewenste rendement behaalt. Het
overhevelen van productie binnen grote internationale bedrijven kan immers
relatief snel gebeuren. Trouwens om imagoschade dient men zich niet al teveel
te bekommeren, denkt men. Het is immers crisis nietwaar?

Dergelijke houding steekt schril
af tegen de strategie en de realiteit van het “stakeholder” model. Dit is meer
het Rijnland model, waarbij er niet alleen gedacht wordt aan de aandeelhouders,
maar waar alle belanghebbenden (waaronder natuurlijk ook de werknemers) belangrijk
zijn. Dit is meer het Europees continentaal model, vaak toegepast door
familiebedrijven die een zeer lange traditie van degelijkheid en kwaliteit
onderhouden.

Het “stakeholder” model focust
veel meer op de waarde van de onderneming voor iedereen. Aandeelhouders,
klanten, werknemers, de gemeenschap, … iedereen heeft belang bij een
onderneming en krijgt er een zekere waarde door. Bedrijven die zich hiervan
bewust zijn, trachten dan ook deze waarde te maximaliseren. Zo is er namelijk ook
meer winst voor de aandeelhouders, maar ook voor medewerkers, klanten
enzovoort. Hierdoor zit meer duurzaamheid in het systeem.

De strategie en de beloning van
het management is dan ook wezenlijk verschillend ten opzichte van het “shareholder”
model. De continuïteit, de waarde en reputatie van de onderneming en haar producten,
staan dan bovenop de agenda. Meesterschap en fierheid over wat gerealiseerd
wordt, vertaalt zich in veel meer aandacht voor alle stakeholders, voor de
werknemers niet in het minst.

Bij deze bedrijven begrijpt het
management dat de producten uiteindelijk gemaakt worden door de werknemers en
dat het noodzakelijk is om hierin op een deugdelijke manier te investeren.
Uitmuntende en gevaloriseerde medewerkers maken vandaag het verschil. Zij gaan voor
die extra stap, waarmee voorsprong op de concurrentie genomen kan worden.

Managers worden dan ook beloond voor
het gehele resultaat van het bedrijf. Sterker nog, alle medewerkers worden
beloond als het bedrijf goed boert. Het zorgt voor een verbondenheid en
engagement die veel duurzamer zijn dan bij de huurlingen van de “shareholders”
het geval kan zijn.

De automobielindustrie is een heel
mooi voorbeeld, waar deze twee modellen vaak lijnrecht tegenover elkaar staan.
De Amerikaanse reuzen GM en Ford aarzelden niet om rendabele fabrieken te
sluiten, met het oog op winstmaximalisatie (of ook het beperken van verliezen)
op korte termijn.

Heel andere keuzes worden gemaakt
wanneer duurzaamheid en een lange termijnvisie voorop staan. Zo onderzoekt BMW (vandaag
reeds) wat de gevolgen van de vergrijzing van hun personeelsbestand kunnen
zijn. Daarom werken ze nu al met proefprojecten, om te zien hoe ze de
investeringen in hun medewerkers kunnen veilig stellen voor de toekomst!

Wat geniet jouw voorkeur: het “stakeholder”
of het “shareholder” model?

Peter Blokland

BYAZ
bvba