Onbekend is
onbemind

“Onbekend is onbemind”. Je kent zeker deze
spreuk en zal deze al wel eens gebruikt hebben om aan te geven dat iets meer
aandacht verdient dan het krijgt. Wel, dit is helemaal van toepassing voor de
aandacht die “systeemdenken” ondervindt in Vlaanderen. Het is een vorm van
denken, een houding, die nog onvoldoende ingang gevonden heeft bij het besturen
van organisaties en bedrijven, hoewel hiervoor in het buitenland steeds meer
aandacht voor is.

Systeemdenken is in Vlaanderen nu nog
het voorrecht van enkelingen, die dan ook vaak onbegrepen aan de weg timmeren
binnen hun organisaties. Zelf heb ik dit ook mogen ervaren gedurende mijn
loopbaan als stafofficier en piloot in de Belgische Luchtmacht. De oorzaken
achter symptomen zoeken is niet altijd wat voor de hand ligt. Je conclusies
zijn vaak verschillend van wat je collega’s zien en je oplossingen zijn anders
dan wat algemeen aanvaard wordt. Meestal krijg je dan ook geen gehoor en is
onbegrip je deel.

Het nadeel is namelijk dat “systeemdenkers”
zich niet bewust zijn van het feit dat ze dit zijn. Voor hen is alles logisch,
ze zien verbanden die voor anderen niet opvallen en daarom kunnen ze vaak niet
goed uitleggen hoe ze tot hun bevindingen komen. Het is een soort intuïtief
aanvoelen van het geheel en de mogelijkheden die zich kunnen aandienen of de problemen
die zich kunnen stellen. Systeemdenken is dan ook een systematische manier van
handelen, die je kan helpen om deze vaardigheid helder te krijgen.

Anderzijds is het ook zo dat
systeemdenken ook naar de lange termijn kijkt. Dit levert duurzame oplossingen
op, die vaak vooraf investeringen vereisen en niet onmiddellijk een zichtbaar resultaat
opleveren. De aandacht van de meeste mensen en organisaties gaat eerder uit
naar de korte termijn oplossingen, die niets fundamenteels oplossen, maar wel
onmiddellijk een resultaat opleveren. Het verklaart deels waarom “systeemdenkers”
ongehoord blijven.

Ondertussen heb ik geleerd dat
systeemdenken niet het voorrecht behoeft te zijn van enkelingen, zoals dit
vandaag het geval is. Het is een manier van denken waarmee elk individu gebaat
is. Het leidt tot een breder inzicht in de werkelijkheid, laat toe om andere
meningen te respecteren en te integreren en daardoor meer begrip en inzicht te bekomen
in de verandering en de complexiteit van onze hedendaagse samenleving.

Het spreekt vanzelf dat ook
organisaties veel baat kunnen hebben bij het benaderen van hun realiteit met
systeemdenken. Steeds vaker kun je zien dat een gefractioneerde aanpak van
problemen niet tot het gewenste resultaat komt. Ieder voor zich en God voor ons
allen werkt nu eenmaal niet zo goed.

Vanuit het geheel van de context
en situatie, een problematiek benaderen, leren begrijpen en vervolgens op
verschillende niveaus en vlakken, aanpakken, levert wel een goed resultaat op. Door het ontdekken van relaties en
interacties, tussen ogenschijnlijk onafhankelijke systemen, kun je sneller tot
fundamentele oplossingen komen, die een duurzaam resultaat mogelijk maken.

Ben jij ook een “systeemdenker”?

Peter Blokland

CEO BYAZ bvba