Succes kun
je alleen maar bereiken als je er voor kiest!

(Een verhaal over Verantwoordelijkheid,
Risico, Leadership, Excellence en Succes)

Toen ik tijdens mijn coaching opleiding hoorde
over de vier niveaus van verantwoordelijkheid, zijn mij heel wat zaken
duidelijk geworden. Risico, verantwoordelijkheid, leiderschap en excellence, het
zijn de noodzakelijke ingrediënten van elke succescocktail en het begint met je
verantwoordelijkheid inzien en je zelfleiderschap opnemen.

Eerst een woordje over de vier niveaus
van verantwoordelijkheid. We kennen ze allemaal en we gebruiken ze dagelijks.
Alleen zijn we er ons zelden of niet van bewust dat we dat doen en we hebben onvoldoende
inzicht in de uiteindelijke consequenties die met bepaalde niveaus van
verantwoordelijkheid verbonden zijn.

Het laagste niveau is het niveau waarop
je elke verantwoordelijkheid weigert op te nemen en het wordt gekenmerkt door
de uitspraak “ik kan niet”. Vraag je eens af hoe dikwijls je zegt “ik kan
niet”, terwijl je het zelfs nog niet eens geprobeerd hebt, of heel zeker weet
dat je het eigenlijk wel kunt, maar er niet de fut / moed / goesting / … voor hebt.

Eigenlijk wil je alleen maar zeggen “ik wil
die verantwoordelijkheid op geen enkele manier opnemen”. Uiteraard is het heel
goed mogelijk dat “ik kan niet” een heel terechte uitspraak is, omdat je
inderdaad niet in staat bent om de gevraagde verantwoordelijkheid met kans op
succes te dragen. Omdat je weet dat fysieke of andere beperkingen het zo maken
dat de risico’s die je loopt veel groter zijn dan de risico’s die je neemt en
dat een goede uitkomst zo goed als uitgesloten is. Persoonlijk zou ik op de
vraag of ik 10 minuten mijn adem wil inhouden, heel terecht antwoorden “ik kan
dat niet”. Maar hoe dikwijls is dit echt
het geval? Faalangst en perfectie zijn heel vaak de echte oorzaak van onze
onwil om verantwoordelijkheid op te nemen en komt het niet door een of andere reële
beperking.

Het volgende niveau wordt gekenmerkt door
gedachten of uitspraken zoals; “ik kan wel maar ik wil niet”of “ik moet”. Hoe
vaak hebben we het niet over “moeten”. Ook dit is eigenlijk een gebrek aan
enthousiasme om de verantwoordelijkheid voor je acties op te nemen, voor wat je
eigenlijk doet en ook hoe je iets doet. Wanneer je “moet”, plaats je de verantwoordelijkheid
extern. Hoewel “moeten” vaak een gevolg is van een groot plichtsbesef, is het
geen teken van verantwoordelijkheidszin. De ultieme verantwoordelijkheid ligt
bij iets of iemand anders. Zonder deze externe “krachten” zou je helemaal niet
doen wat je doet. De plicht roept, dat wel, maar voor je daden volledig
verantwoordelijk zijn is er nog niet bij, die ligt bij de toestand, situatie of
persoon die je er toe gedwongen heeft tot jouw actie te komen.

Bij het derde niveau begin je al
gedeeltelijke verantwoordelijkheid te aanvaarden. Dit niveau kun je herkennen
aan de gedachte of uitspraak “ik wil”. Dit toont aan dat bij eventuele actie je
bereid bent om daar ook wel verantwoordelijkheid voor op te nemen. Anderzijds
is het ook iets vrijblijvends. Als je zegt “ik wil”, ben je nog niet in actie
gekomen. Je kunt perfect van alles willen en er geen enkele inspanning voor
over hebben. De bereidheid om verantwoordelijkheid op te nemen lijkt aanwezig
te zijn, maar zonder actie is er dus nog niets gebeurd. Het is pas als je in
actie treed, wanneer je zegt ik wil dit doen en effectief iets doet, dat je
verantwoordelijkheid begint op te nemen. Als dit in antwoord op een vraag,
situatie of toestand is, kun je nog steeds een deel van de verantwoordelijkheid
naar de oorzaak van je daden doorschuiven!

Op het vierde niveau kom je er echter
niet meer onderuit. Dat komt omdat je er dan zelf voor gekozen hebt! “Ik kies
ervoor” is dan ook een heel krachtig signaal van het opnemen van je
verantwoordelijkheid. Hier is geen speld tussen te krijgen. Jij bent het die er
voor kiest. Niets of niemand anders heeft er ook maar iets mee te maken! Het is
alleen op het vierde niveau waar succes binnen je bereik komt. Mensen die wel
willen, blijven vaak in dit stadium steken en zijn dikwijls niet bereid om er
echt voor te kiezen. Ze blijven dromen van een gouden toekomst, maar gaan niet
aan de slag, voor welke reden dan ook.

Als je “moet” is het ook niet echt vol te
houden. Misschien dat je wel tot resultaten komt, maar het moeten en je
plichtsbesef brengen je langzaam naar een afgrond van fysiek ongemak en
depressie. Ook een “burn-out” is zeker een fenomeen dat vaak het gevolg is van
“moeten”. Te lang stressen en onder druk staan is nefast voor je systeem en een
echte energievreter.

Tot slot zijn er nog diegenen die niets
kunnen. Dat deze groep geen successen zal beleven is echter zo evident dat ik
er verder niet over zal uitweiden.

Kiezen iets te doen (of soms ook niet te
doen) heeft naast het opnemen van je verantwoordelijkheid ook nog andere
voordelen. Als je echt voor iets kiest gebruikt je een ander deel van je hersenen dan
wanneer je iets moet en dit heeft zo zijn positieve effecten.

“Moeten” is je plicht vervullen. Het is
vaak verbonden met routinezaken en als het geen routine is, dan heb je een hoop
stress die nergens goed voor is. Dat komt omdat “moeten” perfect past bij het
gebruik van je neo-limbisch hersengebied. Helaas is dit niet het meest
performante gedeelte van je hersenen. Het kan eigenlijk alleen maar routine
taken aan en dat is de reden waarom er stress ontstaat als het iets
ingewikkelder wordt.

Kiezen gebeurt echter in het prefrontaal
hersengebied. Hier kun je complexe zaken aan en kun je heel goed analyseren
welke risico’s je neemt en welke risico’s je loopt. Het is ook het hersengebied
dat je in staat stelt om op serene wijze onwaarschijnlijk moeilijke taken en
opdrachten uit te voeren, want hier zit onze echte intelligentie, creativiteit
en oneindige mogelijkheden.

Helaas kun je niet echt bewust gebruik
maken van dit gedeelte van je hersenen. Alleen jouw neo-limbisch systeem werkt
met je bewustzijn (en omgekeerd) en je blijft al te gemakkelijk in dit systeem
hangen. Wanneer je echter bewust en volledig voor iets kiest, dwing je als het
ware om je beslissing af te wegen, je verantwoordelijkheid te nemen en alle
consequenties te aanvaarden en dit doe je automatisch met je prefrontaal brein.
Pas dan kun je de grootse en onbekende zaken aan die je naar succes leiden.

Wanneer je er echt voor kiest schep je
ook een duidelijk doel. Je weet waarvoor je kiest en dat is een tweede
voordeel. Dit gegeven stelt je in staat in actie te treden. Iets dat niet altijd
aanwezig is bij mensen die “willen” en er nog niet voor “kiezen”. Een helder
doel en het opnemen van verantwoordelijkheid zijn dan ook twee belangrijke
voorwaarden om tot effectief (zelf)leiderschap te komen. Het zal je toelaten om
een weg uit te stippelen naar succes en het zal je de mogelijkheden geven om
deze weg te volgen.

Een ander voordeel bestaat erin dat je
een duidelijk kader creëert, waarbinnen risico’s helder kunnen geanalyseerd
worden. Wat eerst in het onderbewustzijn plaatsgreep, kun je nu veel explicieter
vorm geven. Het kader bepaalt welke risico’s je neemt en hoeveel je dat waard
kan zijn. Anderzijds geeft het je ook zicht op de risico’s die je loopt,
waardoor je deze risico’s kunt aanpakken en je kans op succes vergroten.

Er is echter nog een voordeel. Wanneer je
het doel en de weg ernaartoe helder hebt, je risico’s goed onder controle hebt
en kiest om er volledig voor te gaan, aanvaard je wat je op weg naar het doel
kunt tegenkomen en het zal je toelaten om onverwachte hindernissen te overwinnen
en de wijzigingen aan je plan aan te brengen die zich opdringen. Volledige
verantwoordelijkheid geeft je de energie en moed om vol te houden waar anderen
afhaken. Dit is meer dan plichtsbewustzijn en het vreet minder energie. Dit is
excellence. Verder gaan dan anderen, die het niet kunnen, die het moeten of die
het wel willen, maar er niet voor kiezen. Het is de enige weg naar echt succes!

Peter
Blokland

BYAZ
bvba