Stress Less

Stress heeft vele
gezichten en kan zich op zowel een positieve als een negatieve manier
manifesteren. Soms voel je je prima bij een gezonde dosis stress, de extra
adrenaline zet je aan tot beter presteren en geeft je extra energie. Stress kan
je echter ook lelijk parten spelen en het kan op termijn een ernstig probleem
vormen.

Te lang teren op
adrenaline of de gevolgen ondergaan van cortisol, is ongezond en een teveel aan
stress kan daarom nefaste gevolgen hebben voor de vitale functies van je
lichaam en geest. Je prestaties en humeur lijden er onder en voor je het weet
zit je in een negatieve spiraal zonder eind. Door stress presteer je minder goed
en omdat je minder goed presteert verhoogt je stress niveau!

Je kunt (negatieve)
stress echter op een eenvoudige manier aanpakken. Stress is namelijk iets dat
een gevolg is van je manier van denken. Het volstaat om je denken te veranderen
om je stress niveau op een gunstige manier te beïnvloeden. Tenminste dat is wat
ik geleerd heb tijdens een cursus over de neurocognitieve en gedragsmatige
methode. En geloof me het werkt!

Wetenschappelijk
onderzoek heeft namelijk uitgewezen dat stress een gevolg is van een verkeerd
gebruik van onze hersenen. Om stress te kunnen begrijpen en bijgevolg ook te
kunnen beheersen, is het daarom eerst nodig om enig inzicht op te bouwen omtrent
ons brein.

Er zijn verschillende
manieren om onze hersenen te beschrijven. In veel teksten over persoonlijke
ontwikkeling vind je vaak een opdeling in linker en rechter hersenhelft en de daarbij
horende voor- en nadelen. Een andere benadering is echter deze vanuit een meer
Darwinistisch oogpunt. Namelijk door de aanpassingen die de hersenen hebben
ondergaan doorheen de evolutie van de diersoorten. Aanpassingen die
noodzakelijk waren om de soort te doen overleven in steeds weer veranderende
omstandigheden.

Zo noemen we het “oudste”
gedeelte van onze hersenen ons “reptielen gebied”. Dit is het gedeelte van onze
hersenen dat zich ook vandaag nog bezig houdt met pure overleving en onze
basisbehoeften. Dit onderdeel van onze hersenen kent maar twee verschillende
modi. Ofwel is het tevreden en dan is alles kalm, ofwel voelt het gevaar en wordt
er ogenblikkelijk gereageerd. Aangezien dit brein heel primitief is, heeft het slechts
de keuze uit 3 mogelijke reacties, ook wel de drie v’s genoemd: vechten,
vluchten of verstijven (inhibitie = doen of je dood bent). Dit zijn dan ook in min of meer dezelfde mate,
drie mogelijke stressreacties. Deze worden veroorzaakt door het aanmaken van
stoffen, zoals adrenaline of cortisol, in dit deel van de hersenen (de
hypothalamus).

De eerste “modificatie” van ons brein bestond uit de
toevoeging van het paleolimbische gebied. Dit gedeelte van onze hersenen is
vooral belangrijk voor het leven van de soort in groep. Het speelt niet onmiddellijk
zo’n belangrijke rol bij het ontstaan van stress. Daarom zal ik het er verder
niet over hebben.

Het neolimbisch gebied is daarentegen wel belangrijk
bij het voorkomen van stress. Dit gebied herbergt ons bewustzijn. Het is ook belangrijk
voor wat ons geheugen betreft en alles wat we al geleerd hebben. Onze emoties
ontstaan in dit gebied en het is ook waar onze waarden en overtuigingen zetelen.
Het neolimbisch gebied is te vergelijken met een oude en eenvoudige computer,
die prima presteert zolang je er maar niets ingewikkeld aan vraagt. Het is het
gedeelte van onze hersenen dat uitermate geschikt is om met standaard en
routinematige situaties om te gaan. Hier ligt dan ook de oorsprong van onze
stress!

Tot slot is er het prefrontaal gebied. Dit is de
zetel van ons onderbewustzijn. Het is de krachtigste computer die er op dit
ogenblik bestaat, met een verbinding naar het internet inbegrepen! Hier vinden
we onze intuïtie terug en ons (buik)gevoel (wat je niet mag verwarren met onze
emoties!). Het prefrontaal systeem is ook verantwoordelijk voor ons leren. Alles
wat nieuw is moet er door behandeld worden om daarna bruikbaar te worden gemaakt
in ons neolimbisch gebied. Hier liggen dan ook de mogelijkheden voor onze
remedie tegen stress.

Hoe ontstaat stress dan? Wel, stress begint wanneer je
ingewikkelde en nieuwe zaken niet routinematig en eenvoudig kunt aanpakken of
oplossen. Je bewustzijn, dat eigenlijk alleen maar eenvoudige en routine zaken
aankan, heeft meestal de controle over je gedachten en zal nieuwe, complexe en
onoverzichtelijke situaties routinematig willen behandelen. Maar je hersenen weten dat dit geen goed idee
is. Je kan die zaken veel beter door je prefrontaal gebied laten opknappen en dit
heeft een eigenaardige reactie van je hersenen tot gevolg.

Normaal verloopt het overschakelen van bewust naar
onbewust denken automatisch. Wanneer dit echter niet gebeurt zal het
prefrontaal gebied het reptielengebied verwittigen dat er gevaar dreigt. Het gevolg
is dan een onmiddellijke reactie door het aanmaken van specifieke stoffen zoals
adrenaline en cortisol die voor de drie “v” reacties zorgen. Vechten is dan
boos en woedend worden of geïrriteerd zijn. Ook kan het zijn dat je
inhibitiereactie je blokkeert en leidt tot pessimisme, neerslachtigheid en
moeheid of misschien wil je vluchten en voel je gejaagdheid, beklemming en
angst. Kortom je hebt stress! Stress is dan ook een mix van emoties.

Nu je weet hoe stress ontstaat kun je er ook iets
aan doen. Om te weten hoe het met je stress staat komt het er dus op aan om te
ontdekken hoe het met je denken gesteld is. Net zoals het reptielengebied maar
twee modi kent (kalm of in gevaar) kun je stress herkennen aan twee mentale
modi die elk gekenmerkt worden door zes dimensies.

De twee modi zijn de automatische modus (neolimbisch
denken) en de prefrontale modus. De zes dimensies per modus staan voor een
manier van denken die je vast en zeker kunt herkennen als je in een
stresstoestand verkeert. Ze worden gekenmerkt door:

routine, starheid, simplificatie, zekerheid,
empirisme en sociaal imago
(automatische modus).

Wanneer je
zonder stress zit zullen deze kenmerken zich eerder voordoen:

nieuwsgierigheid,
aanpassing, nuance, relativiteit, nadenken en een persoonlijke
mening
.

De automatische modus wordt dus gekenmerkt door
geslotenheid en het onvermogen iets te aanvaarden of aan te passen. De
prefrontale modus staat eerder garant voor openheid, aanvaarding en aanpassing.
Heb je stress? Vraag jezelf dan af of je er bewust voor wil kiezen. Je kunt
evengoed nieuwsgierig zijn in plaats van angstig of je kunt evengoed iets
nuanceren of relativeren in plaats van zwart wit te blijven denken. Doe de test
als je in het verkeer zit en weer eens geïrriteerd wordt door je medemens.

Stel je zelf de vraag: “Kies ik er voor om deze emotie
te hebben of toch liever niet?”

Ik ben benieuwd naar je resultaat!

Peter
Blokland

Coach
BYAZ bvba

Download dit artikel